سيستان و بلوچستان
سرزمين طوفانهاي شني، نمكزارها، رودها و درياچههاي فصلي با درههاي سرسبز و جريانهاي بهاري در دل كوير به همراه تاريخ بر جاي مانده در اين خطه شرقي، جاذبهاي بكر و بي بديل است كه هر نظاره گري را مدهوش ميكند.
«خاش» خوش آب و هواترين منطقه استان به شمار ميرود، زيرا ارتفاع آن نسبت به ساير شهرستانهاي استان بيشتر است و مرتفعترين قله بلوچستان - تفتان - در نزديك و در سمت شمال آن قرار گرفته است. اين ناحيه از بارندگي نسبتا زيادي نيز برخوردار است. تغييرات و نوسانات دماي آن در فصلهاي مختلف چندان زياد نيست و پوشش گياهي آن نيز در اطراف كوههاي تفتان نسبتا غني است.
علاوه بر ناحيه خاش،بندر چابهار نيز به دليل نزديكي به مدار راس السرطان و منطقه استوايي، آب و هواي بهاري دارد. تغييرات دمايي در فصول مختلف آن كم است و فصل تابستان آن چندان محسوس نيست، بدين جهت برگ ريزان پاييزي كمتر به چشم ميخورد و درختان در تمام طول سال سبزينگي خود را از دست نميدهند. سرسبزي درختان در فصول مختلف موجب شده است كه فصول چهارگانه را به فصل بهار تشبيه كنند و چون چهار فصل آن همواره حالت بهار دارد به «چهاربهار» معروف شده و به تدريج به چابهار تبديل شده است. اين دو منطقه در استان سيستان و بلوچستان (خاش و چابهار) از خوش آب و هواترين و زيباترين مناطق استان هستند و براي استفادههاي جهانگردي به ويژه در فصول پاييز و زمستان حتي بهار بسيار مناسباند.
قسمت جنوب استان سيستان و بلوچستان با يكي از بزرگ ترين منابع آبي كشور (درياي عمان) همجوار است. اين همجواري موقعيت ويژهاي را براي بهره برداريهاي جهانگردي و تفرجگاهي و انواع ورزشهاي آبي از سواحل درياي عمان به ويژه در ايام زمستان فراهم آورده است. در كنارههاي اين دريا به خصوص در قسمت جنوبي شهرستان چابهار، صخرههاي بزرگي در اثر پيش روي آب درياي عمان و فرسايش سنگهاي رسوبي به وجود آمدهاند كه خلل و فرج ناشي از فرسايش آب در آنها، چشماندازهاي بسيار زيبايي را ايجاد كرده است. از اين قسمت به خصوص در هنگام غروب آفتاب، ميتوان به عنوان يكي از زيباترين سواحل ايران ياد كرد.
قسمتهايي از سواحل درياي عمان ارزشهاي ممتاز تفرجگاهي و استراحت گاهي دارند. همچنين از برخي نواحي كه اقدامات حفاظتي نظير نصب تور در آنها انجام شده است به منظور شنا، قايقراني، كرجي راني و اسكي روي آب و ساير ورزشهاي آبي استفاده ميشود. علاقه مندان به ورزشهاي آبي و اسكي روي آب ميتوانند از اين امكانات ساحلي استفاده كنند.
«درياچه هامون»
درياچه هامون يكي از پديدههاي طبيعي ارزشمند از نظر ملي و بين المللي و در خور توجه ويژه است. ارزش اقتصادي آن از ديرباز شناخته شده است و در طول صدها سال مردم حاشيه نشين تالاب از بركت و نعمات گياهان، پرندگان و آبزيان آن بهره مند شدهاند.
اين منطقه ويژه و منحصر به فرد، پناهنگاه بسياي از گونههاي نادر و در خطر انقراض حيواني و گياهي و حمايت كننده زنجيرههاي غذايي در پهنه دشت كوير است. علاوه بر ارزش اقتصادي، ارزشهاي اكولوژيكي هامون نيز در خور توجه فراوان است. اين درياچه مامن مناسبي براي استقرار آشيانه و توليد مثل انواع مختلف پرندگان و بعضي مهره داران ديگر است. گونههايي از ماهيها براي تخم ريزي، پوشش گياهي فشرده درون آب را ترجيح داده و هنگام توليد مثل در چنين مكانهايي تجمع ميكنند. همچنين پوشش گياهي هامون محل مناسبي براي مخفي شدن و در امان ماندن بعضي از پرندگان، پستانداران و ساير آبزيان از جمله شاهينها، عقابها و باكلانها است.
پوشش زير آب درياچه نيز همراه با نيزارهاي آن در تامين نيازهاي حيات وحش نقش اساسي دارند. درياچه هامون براي بعضي از موجودات زيستگاه دائمي و براي تعدادي ديگر سكونت گاه موقتي و محل گذر و تغذيه محسوب مي شود.
«هامون جازموريان»
در اصطلاح محلي پوشش گياهي را «جاز» و انبوهي و كثرت آن را «موريان» مينامند. به همين سبب، اين ناحيه به جازموريان معروف شده است. اين درياچه فصلي در غرب بلوچستان قرار دارد و نيمي از آن در استان كرمان واقع شده، مساحت حوضه آبريز آن 69 هزار كيلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دريا 300 متر است. محدوده آبگير كامل درياچه در مواقع پرآبي 3300 كيلومترمربع و در مواقع كم آبي بطور متوسط 2500 كيلومتر مربع است.
هامون جازموريان مابين كوههاي مكران و شاهسواران قرار دارد كه از شرق به غرب تقريبا به طول 300 كيلومتر و از شمال به جنوب به عرض 100 كيلومتر گسترده شده است. رودهاي هليل رود و بمپور به اين هامون ميريزند. بر خلاف تمام هامونهاي بسته دروني ايران، خاكهاي هامون جازموريان چندان شور نيست و زمين آن از قلوه سنگها و لايههاي شني و آهكي تشكيل شده است.
«هامون ماشكل»
اين درياچه در نزديكي مرز ايران و پاكستان واقع شده است. رودهايي كه به آن وارد ميشوند، ماشكل يا ماشكيد و شاخههاي سيميش و رختك كه از دامنههاي شرقي كوههاي مرزي جاري ميشود. اين درياچه واجد ارزشهاي زيست محيطي است.
«هامون چاه غيبي (گابي)»
اين هامون درجنوب غربي خاش واقع شده و مركز تجمع سيلابهاي فصلي است. مانند ساير هامونها در بهار داراي آب و در ساير فصول به شكل مرداب درميآيد.
«درياچه سه دريا»
اين درياچه از سه درياچه كوچك در قلل كوه تفتان تشكيل شده است كه عمق دو درياچه قسمت شمالي كم و اغلب داراي آب گوارا است و درياچه ديگري كه نسبتا بزرگتر است، آب دائمي و شور دارد. اين پديده از جاذبههاي طبيعي ويژه ناحيه بلوچستان است.
«جنگلها و بيشهها»
جنگلهاي استان سيستان و بلوچستان مانند جنگلهاي ناحيه شمال غرب ايران به صورت انبوه و متراكم نيست و اغلب به طور پراكنده و باصطلاح لكهاي است در مناطقي از چابهار به طرف كنارك در مسير جاده و در مسير روستاي حوتك و كهيرك به طرف ناحيه زرآباد (غرب بلوچستان) نشانههايي از جنگلهاي كهور و گز ديده ميشود كه به علت كمي بارندگي، فرسايش خاك، جريان سيلابها و قطع بي رويه درختان تا حدي تنك و پراكنده و رو به كاهش است.
هم چنين در ناحيه معروف سرحد كه سلسله كوههاي تفتان و پنج انگشت و مورييچ كشيده شده شرايط طبيعي براي نشو و نمودرختان جنگلي بسيار مساعد است و درختاني به وجود آمده كه اگرچه به انبوهي و شكوه جنگلهاي مازندران نيستند ولي در عوض داراي گونههاي بسيار نادر و كمياب است. از گونههاي مزبور ميتوان از پسته و بادام كوهي نام برد كه به طور فراوان به چشم ميخورند. همچنين درختان كهور، كنارچش، گلير، پيش يا نخل خزنده، گز، تاگز، خرزهره، پير، چگرد. انواع ني، زهر عقرب كه اغلب جنگلهاي تنگ دامنهها و درهها و اراضي ساحلي را فرا گرفتهاند. علاوه بر درختان مزبور، درخت انجير هندي تمبر (از نوع تمبر كجرات) نيز به شكل جنگلهاي كم پشت يافت ميشود.
در درهها و دامنههاي رودسرباز درختاني موسوم به چش و نخل شيطان فراوان است. درخت ديگري در جنگلهاي بلوچستان وجود دارد كه شاخههاي آن مانند درخت ياس و در حدود 5 الي 8 متر ارتفاع دارد. چوب آن از نوع خيلي سخت و همچنين شكننده است و ميوهاي به شكل گيلاس و آلبالو دارد كه اهالي بومي از ميوه آن در رنگرزي استفاده ميكنند. وسعت كل جنگلهاي اين استان حدود يك و نيم ميليون هكتار برآورد شده است.
«دشت لوت»
بزرگ ترين چاله فلات داخلي ايران دشت لوت است و بخشي از آن بين سيستان و بلوچستان قرار دارد. اين دست يكي از خشك ترين و گرم ترين دشت جهان است و كمتر اثري از آب در آن ديده ميشود. در قسمت غرب دشت لوت، بيابان گردي به نام نمكزار كه در فصل بارندگي صعب العبور ميشود، وجود دارد. نيمه شرقي دشت لوت را ريگ روان پوشانيده قسمتي از لوت جنوبي سرزمين هموار و قابل عبور است.
در دشت لوت بر اثر تابش شديد آفتاب و بادهاي شمالي و غربي، تودههاي بزرگ ماسه، هميشه به طرف جنوب و جنوب شرقي در حركتاند و تپههاي ماسهاي زنجيرهاي را تشكيل ميدهند.
«منطقه حفاظت شده باهوكلات»
اين منطقه در منتهي اليه گوشه جنوب شرقي كشور در طول مرز ايران و پاكستان قرار دارد. اين منطقه از كوههاي كم آب و بياباني تشكيل شده كه تا رودخانه سرباز در بلوچستان گسترده شده است. به گزارش ايسنا اين منطقه، مامن «تمساح تالابي» و منحصر به فرد ايراني است كه در آبگيرهاي كم عمق مسير رودخانه زندگي ميكند. اين حيوان در مواقع خشكي تا چند متر زير آبگيرها نقيب زده و در داخل آنها زندگي ميكند.
همچنين شرايط خاص اكوسيستم رودخانهاي اين منطقه امكانات زندگي نوعي ماهي عجيب به نام ماهي گل خور با نام علمي Perio Phthalinuse فراهم آورده كه قادر به زيست در آبهاي كم عمق و بستر گلي رودخانهها است.
به منظور حفظ بخش نمونهاي از گياهان بلوچي و جانداراني كه با اقليم و گياهان مزبور ارتباط زيستي دارند، اقدامات حفاظتي ضروري است.
خط ساحلي درياي عمان كه مرز جنوبي اين منطقه راتشكيل مي دهد، ناحيه قشلاقي پرندگان آبزي است و نيز محل مهمي براي تخمگذاري «لاك پشتهاي سبز دريايي» به شمار ميآيد.
«منطقه حفاظت شده بزمان»
اين منطقه به وسعت 324 هزار و 688 هكتار، منطقه كوهستاني بزمان، تپه ماهورها و دشتهاي اطراف اين كوه را در بر ميگيرد. اين منطقه داراي كوهي نسبتا مرتفع با درههاي آب شيرين و پوشش گياهي نسبتا مناسب است.
جوامع گياهي مشرف بر دامنهها، خرزهره، داز، قيچ، درمنه و انواع گون است. حيوانات وحشي كه در اين منطقه زندگي ميكنند، كبك. كبك چيل، تيهو، دراج، خرگوش، كل، بز، قوچ و ميش هستند.
علاوه بر گونههاي مختلف وحوش فوق الذكر، نوع «خرس سياه آسيايي» كه كوچكتر از خرس قهوهاي است در سيستان و بلوچستان زندگي ميكند. كوههاي سياه بزمان بيرك، تفتان، سراوان، اطراف خاش، كارواندر، اسفندك و تپه ماهورهاي اطراف «رود ماشكل» از جمله زيستگاههاي اصلي اين گونه خرس به شمار ميآيد. پوشش گياهي اين منطقه زيستگاه مناسبي را براي گونه در معرض انقراض و با ارزش خرس سياه در اين ارتفاعات فراهم كرده است.
پرنده زيبايي به نام «مينا» با رنگهاي سبز، آبي و سبزقبا نيز در بلوچستان به وفور يافت ميشود. اين پرنده به اندازه سار معمولي است و به سهولت اهلي ميشود.
«فضاهاي روستايي»
بعضي از روستاهاي استان به دليل موقعيت جغرافيايي، اقليمي و پيشينه تاريخي جلوههاي ارزشمندي دارند و ميتوانند با بهره برداري در زمينه جهانگردي روستايي، توسعه يابند.
«چانف»
اين روستا مركز دهستان چانف و از توابع شهرستان ايرانشهر در 50 كيلومتري شرق جاده نيك شهر - ايرانشهر قرار گرفته است. اين روستا در يك ناحيه دشتي واقع شده و داراي آب و هواي گرم و خشك است.
دشت گسترده پوشش گياهي متنوع از انواع درختان گز، كهور، بنه و گلپوره و همچنين حيات وحش ناحيه گرمسيري از عناصر جالب توجه اين روستا است. دو مسجد و يك امام زاده به نام پيرمبارك نيز از جاذبههاي مذهبي و زيارتي چانف محسوب مي شود.
«تيس»
روستاي تيس از توابع بخش دشتياري شهرستان چابهار است كه در منطقه كوهپايهاي در پنج كيلومتري شمال غرب چابهار واقع شده، رودخانه «لاوري» از ميان روستا ميگذرد و «خليج چابهار» در غرب آن قرار گرفته است. ارتفاعات متعددي نظير كوههاي شهباز، پيلبند و لاوري، روستاي تيس را احاطه كرده است.
اين روستا آب و هوايي از نوع گرم و خشك دارد. روستاي تيس از مراكز عمده سوزن دوزي است كه به طرز زيبا و تحسين برانگيزي توسط زنان روستا توليد ميگردد.
اين روستا قلعهاي به نام «قلعه پرتقاليها»دارد كه به لحاظ قدمت و نوع معماري جالب توجه است.
«بمپور»
اين ناحيه در 22 كيلومتري غرب ايرانشهر و در مسير جاده ايرانشهر-چابهار قرار گرفته است. رودخانه پر اهميت بمپور كه از كوههاي شمال شرقي ايرانشهر سرچشمه ميگيرد از جنوب بمپور به طرف غرب جريان مييابد و در انتها به هامون جازموريان ميريزد. بمپور ناحيه جلگهاي و كوهستاني است كه 510 متر از سطح دريا ارتفاع دارد و ارتفاعاتي در حدود يك هزار و 700 متر اكثر زمينهاي جنوبي آن را پوشانده است. به گزارش ايسنا آب و هواي بمپور به طور كلي گرم و نسبتا مرطوب است و از مراكز عمده صادرات خرما، تره بار و مركبات محسوب ميشود. بمپور از چندين آبادي به هم پيوسته تشكيل شده كه از آن جمله مي توان به دو آبادي باغ و الله آباد كه در طرفين خيابان اصلي بمپور واقعنه اشاره كرد.
از قدمت اين آبادي اطلاع دقيقي در دست نيست و شهرت اين محل به خاطر وجود قلعه بمپور است كه به عهد سامانيان تعلق دارد
به نقل از خبرگزاري ايسنا
سنگ نگاره هاي بلوچستان
استان پهناور سيستان وبلوچستان از دير زمان بخاطر دارا بودن شرايط اقليمي متنوع محل مناسبي براي زندگي و استقرارهاي اوليه بشر خصوصا در عصر پيش از تاريخ بوده است با توجه به مطالعات محدود صورت گرفته در بلوچستان سابقه سكونت بشري در آن حداقل به حدود يكصد هزار سال قبل وعصـر پارينه سنگي يا سنگ قديم باز مي گردد
از عمر كره زمين حدود 5/4 ميليارد سال مي گذرد ومي توان گفت اولين انسان نماها حدود 5/2 ميليون سال پيش بر روي زمين ظاهر شده واز اين زمان تا حدود پنج هزار و پانصد سال پيش عصر پيش از تاريخ بشر ادامه داشته واز دوران آغاز تاريخي بشر تا كنون بيش از 6 هزار سال نمي گذرد از سوي ديگر در عصر پيش از تاريخ بخاطر عدم اختراع وكتابت عدم ثبت وضبط وقايع منابع اطلاعاتي باستان شناسان ومحققان بسيار اندك است وبه مطالعه آثار وشواهد سكونتي غير مكتوب بشري محدود مي شود اينگونه آثار مطالعاتي را ميتوان در تپه ها ،غارها ، پناهگاههاي سنگي ، محوطه هاي باستاني در كنار رودخانه ها يا منابع آبي وبطور كلي در محلهاي استقرار يا زندگي بشر اوليه جستجو نمود اين آثار ومدارك مطالعاتي طيف وسيعي از آثار همانند بقاياي معماري، انساني ، جانوري ونباتي ( حتي گرده هاي گياهي) وساير ابزار وادوات و اشياء سنگي ، سفالي ، استخواني و... دست ساخته بشري را در بر مي گيرد
در مطالعه زندگي بشر در دوران پيش از تاريخ در مناطق كوهستاني نقاشي يا حكاكي بر روي سطح صخره ها وسنگ ها از اهميت خاصي برخوردار است
دو گونه عمده نقوش بر روي سطوح صاف وهموار سنگها يا سينه صخره ها در اين دوره مشاهده مي شود كه يكي از نقاشي هاي صخره اي است كه عموما با رنگهاي متنوع با منشاهاي گياهي يا حيواني ويا معدني ( اكسيدهاي فلزي ،آهن ، مس يا منيزيم و...) ترسيم شده اند. و عموما شامل نقوش حيوانات گوناگون آن عصرند كه بصورت كاملا واقع گرايانه اي ( ناتورالسيم) كشيده شده اند اين گونه نقوش را غالبا در درون غارها وپناهگاههاي سنتي وشكاف كوهها مي توان يافت ومعمولا داراي قدمت نسبتا بيشتري مي باشند
نقوش دسته دوم كه نقوش كنـــــده شده بر روي صخره ها مي باشند كه خود نيز بردو گونه اند0 يكي نقوش برجسته يا نقوش مثبت وديگري نقوش كنده يا نقوش منفي نقوشي كه اطراف نقش كنده شده ونقش به صورت برجسته تر از زمينه ديده مي شود نقوش برجسته محسوب شده وعموما متعلق به دوران تاريخي وبعد از آن هستند0 ونقوشي كه خطوط اصلي نقش بصورت كنده است نقوش منفي يا نقوش كنده محسوب مي شوند كه عمدتا اين نقوش متعلق به دوران پيش از تاريخ مي باشند كه دراينجا از اين نقوش به نام نگار كند ،يا تحت نام عام سنگ نگاره ياد مي كنيم
سنگ نگاره ها از اهميت خاصي در مطالعات جوامع بشري در عصر پيش از تاريخ برخوردارند چرا كه در عصري كه خط كتابتي وجود نداشت براي انتقال مفاهيم ذهني خود به ديگران از اينگونه شيوه ارتباطي استفاده نموده اند0 كه كاربرد اين شيوه تا عصر حاضر نيز ادامه دارد
بر خلاف سيستان كه بصورت دشتي هموار است، بلوچستان داراي ناهمواريهاي وكوهستانهاي فراوان وآب وهوايي متنوع مي باشد وجود رودخانه هاي كوچك وبزرگ در ميان دره هاي كوهها آبشخوري مناسب براي حيوانات وبه همين نسبت شكارگاهي مناسب براي شكارچيان در زمانهاي قديم بوده است سطوح نسبتا صاف وهموار صخره كوهها محل مناسبي براي ترسيم وثبت وقايع روزمره عصر پيش از تاريخ بوده است
انسان شكارگر درتــداوم سنت نگارگري ونقاشي دهها هزار ساله غارها اقدام به ترسيم طبيعت وحش پيرامون خود نموده است
تداوم اين تفكر وسنت شكار را در حال حاضر نيز مي توان در جوامع ابتدايي نقاط دور افتاده دنيا مشاهده نمود در شهرستان هاي مختلف بلوچستان نگار كند يا سنگ نگاره ودر مواردي نقاشيهاي (بارنگ) فراواني را مي توان بر روي سينه سنگها مشاهده نمود كه در ادوار مختلف به تناوب ايجـــاد شده اند از جمله اين شهرستانها مي توان به شهرستا نهاي ، سراوان خاش ، نيكشهر وقصرقند وايرانشهر اشاره نمود كه در اين ميان تا حدي سنگ نگاره هاي شهرستان هاي سراوان ونيكشهر مورد شناسايي مطالعه قرار گرفته است
سنگ نگاره هاي شهرستان سراوان:
رشته كوههاي سياهان در شمال اين شهرستان در خود تعداد متنابهي از اينگونه محل هاي داراي حكاكي هاي صخره اي يا نگار كند را در خود جاي داده است
اين رشته كوه از يك سو ، از ناحيه سرحد بلوچستان وحوالي ” تفتان ” شهرستان خاش بنام كوههاي ” مورپيش” و” گزور” شروع شده ودر ادامه مسير بطرف شرق از شمال شهر سراوان گذشته ودر ناحيه مرزي ” كوهك” از مرز شرقي كشورايران خارج در محلي بنام ” سبز كوه” در حوالي شهر ” پنج گور” وارد كشور پاكستان شده واين رشته كوهها پس از عبور از شهر ” كويته” با مرتفع ترين قلعه آن بنام ” بز كوه ” بنام ” كوههاي سليمان” شناخته مي شود در ميان اين رشته كوه در شمال شهر سراوان دره هاي متعددي وجود دارد كه در اكثر قريب به اتفاق آنها اين گونه نقوش ديده مي شود
از مهمترين مناطق شهرستان سراوان كه در آن از اينگونه سنگ نـگاره ها شناسايي شده، مي توان به كوه مهرگان ” دره كنديك” دره شير وپلنگان دره دار ساوات ، دره درو نزك، دره هلي ، كوه تونان سب وسوران ونقاشي هاي صخره اي پير گوران روستاي ناهوك سنگ نگاره هاي سر دشت ناهوك ودره نگاران وگشت وغيره اشاره نمود
نقوش اين سنگ نگاره متعلق به ادوار مختلف زندگي بشر از حدود ده هزار سال قبل تادوران معاصر مي باشد كه ايجاد برخي نقوش جديد باعث محو نقوش قديم تر شده است.
سنگ نگاره هاي كوه مهر گان:
اين كوه كم ارتفاع با ارتفاعي حدود 40 متر در فاصله 400 متري حومه شرقي شهرسراوان قرار گرفته است. برفراز اين كوه برروي صخره هاي نسبتا صاف و هموار آن نقوش كند فراواني ديده مي شود كه از جمله مهمترين موضوعات نقوش آن مي توان به نقوش شكار حيوانات علفخواري همانند غزال وجيبر وبز كوهي توسط انسانهايي سوار براسب ونقوش سمبلك ونمادين اثر پا ودست وهمچنين نقوش شطر نجي ( زمينهاي زراعي ومالكيت) ونقوش انساني يا حيواني همچون نقش دو انسان در حال گفتگو با يكديگر ويا نقش يك بز ويك غزال يا جيبر وغيره اشاره نمود
سنگ نگاره هاي كوه تونان:
اين نگار كندها در فاصله حدود 21 كليو متري جنوب شرقي روستاي سب از بخش سب وسوران شهرستان سراوان ودر دامنه كوهي بنام تونان پراكنده است
در اين محل بر خلاف ساير سنگ نگاره هاي شناسايي شده اكثر قريب به اتفاق آنها متعلق به دوره اسلامي ( حدود سده هشتم هجري) مي باشد در دل اين كوه غاري كم عمق ( پناهگاه) بنام سوراخ يا غار رنگي ودر پاي كوه تلي انباشته از لاشه سنگ بنام قبر زنگي شهرت دارد برروي سطوح صخره هاي پراكنده آن كتيبه هايي عربي به خط كوفي تزئيني مشاهده مي شود برروي سطح يكي از سنگهاي نام مبارك پيامبر گرامي اسلام حضرت محمد(ص) را كه دايره وار تكرار شده ميتوان خواند
اكثر قريب به اتفاق سنگ نگاره هاي شناسايي شده شهرستان ســراوان در ميان دره هاي رشته كوه سياهان ودر فاصله حدود 70 كيلو متري شمال وشمال شرقي آن واقع شده اند ودر بردارنده نقوش حكاكي شده برسينه سنگهـــا از ادوار مختلف اند كه غالبا نشان دهنده صحنه هايي از شكار وحيوانات مختلف واشكال انساني وگاهي سمبليك ونمادين اند
كه از اين گونه مكان مي توان به سنگ نگاره هاي دره مكي ، كسيشيگان ، درو نزگ ، دارساوات ، جاي پاي پيامبر، شير وپلنگان، كنديك ، پير گوران ، گشت . سوراب ، سردشت ناهوك ، ونگاران و...نام برده كه همگي در ميان دره هاي اين سلسله جبال واقع شده اند كه از اين ميان سنگ نگاره هاي دره نگاران ونقاشي هاي صخره اي پير گوران ناهوك از اهميت بيشتري برخودار است
نقاشي هاي صخر ه اي پير گوران ناهوك:
مجموعه اي جالب توجه از نقوش نمادين وسمبليك متنوع ( حدود 17 نقش مجزا) بر روي صخره اي به ابعاد تقريبي 3×2 متر در جبهه جنوبي روستاي ناهوك ( 35 كيلومتري سراوان) با استفاده از مواد وكاني هاي رنگي طبيعي نقش بسته است
اين نقوش كه همگي موتيف يا عناصر نقش گياهي ونباتي سمبليك بنظر مي رسند با استفاده از اكسيدهاي فلزي همچون اكسيد آهن يا منيزيم يا طيفي از رنگ قهوه اي تيره تا سياه نقــــاشي شده اند
بنظر مي رسد اين نقوش مي بايست نزديك به 9 تا 10 هزار سال قدمت داشته باشند
سنگ نگاره هاي دره نگاران:
در حدود 36 كيلومتري شمال غربي روستاي ناهوك وحدود 70 كيلومتري شهر سراوان در انتهاي دشت وسيع آبرفتــــي سر دشت ناهوك در ميان دره اي پر آب وبا صفا مجموعه اي كم نظير وشايد بي نظير از نقش ونگاركنده برروي سينه سنگها وصخره بچشم مي خورد كه شايد از نظر تعداد وتراكم نقوش در يك محدود كوچك ( كه به بيش از هزاران نقش مي رسد) بتوان آنرا ” بزرگترين مجموعه معرفي وشناخته شده سنگ نگاره درايران” معرفي نمودواين دره را بايد در واقع نگار خانه اي زيبا وجالب توجه از نگار گران هزاران سال گذشته دانست
نقوش دره نگاران را ميتوان درسه دوره قديم وميانه وجديد مورد مطالعه قرارداد كهن ترين نقوش آن متعلق به هزاره هاي چهارم تا هشتم قبل از ميلاد ولي عمده نقوش آن متعلق به دوره ميانه آن يعني هزار تا هزار پانصد سال قبل از ميلاد ميباشد
از مهمترين نقوش آنميتوان به نقوش انساني به دو صورت با لباس يا بدون لباس ( ملبس يا برهنه) ونقوش حيواناتي همانند اسب، خروحشي، قوچ، كل و بز، جبير، مار، گاو كوهاندار، شتر دو كوهانه ، سگ ، گرگ ، روباه، گاو ميش ،يوز پلنگ وپلنگ و غيره نام برد.
حاجي محمد عظيم باركزايي
سرزمين طوفانهاي شني، نمكزارها، رودها و درياچههاي فصلي با درههاي سرسبز و جريانهاي بهاري در دل كوير به همراه تاريخ بر جاي مانده در اين خطه شرقي، جاذبهاي بكر و بي بديل است كه هر نظاره گري را مدهوش ميكند.
«خاش» خوش آب و هواترين منطقه استان به شمار ميرود، زيرا ارتفاع آن نسبت به ساير شهرستانهاي استان بيشتر است و مرتفعترين قله بلوچستان - تفتان - در نزديك و در سمت شمال آن قرار گرفته است. اين ناحيه از بارندگي نسبتا زيادي نيز برخوردار است. تغييرات و نوسانات دماي آن در فصلهاي مختلف چندان زياد نيست و پوشش گياهي آن نيز در اطراف كوههاي تفتان نسبتا غني است.
علاوه بر ناحيه خاش،بندر چابهار نيز به دليل نزديكي به مدار راس السرطان و منطقه استوايي، آب و هواي بهاري دارد. تغييرات دمايي در فصول مختلف آن كم است و فصل تابستان آن چندان محسوس نيست، بدين جهت برگ ريزان پاييزي كمتر به چشم ميخورد و درختان در تمام طول سال سبزينگي خود را از دست نميدهند. سرسبزي درختان در فصول مختلف موجب شده است كه فصول چهارگانه را به فصل بهار تشبيه كنند و چون چهار فصل آن همواره حالت بهار دارد به «چهاربهار» معروف شده و به تدريج به چابهار تبديل شده است. اين دو منطقه در استان سيستان و بلوچستان (خاش و چابهار) از خوش آب و هواترين و زيباترين مناطق استان هستند و براي استفادههاي جهانگردي به ويژه در فصول پاييز و زمستان حتي بهار بسيار مناسباند.
قسمت جنوب استان سيستان و بلوچستان با يكي از بزرگ ترين منابع آبي كشور (درياي عمان) همجوار است. اين همجواري موقعيت ويژهاي را براي بهره برداريهاي جهانگردي و تفرجگاهي و انواع ورزشهاي آبي از سواحل درياي عمان به ويژه در ايام زمستان فراهم آورده است. در كنارههاي اين دريا به خصوص در قسمت جنوبي شهرستان چابهار، صخرههاي بزرگي در اثر پيش روي آب درياي عمان و فرسايش سنگهاي رسوبي به وجود آمدهاند كه خلل و فرج ناشي از فرسايش آب در آنها، چشماندازهاي بسيار زيبايي را ايجاد كرده است. از اين قسمت به خصوص در هنگام غروب آفتاب، ميتوان به عنوان يكي از زيباترين سواحل ايران ياد كرد.
قسمتهايي از سواحل درياي عمان ارزشهاي ممتاز تفرجگاهي و استراحت گاهي دارند. همچنين از برخي نواحي كه اقدامات حفاظتي نظير نصب تور در آنها انجام شده است به منظور شنا، قايقراني، كرجي راني و اسكي روي آب و ساير ورزشهاي آبي استفاده ميشود. علاقه مندان به ورزشهاي آبي و اسكي روي آب ميتوانند از اين امكانات ساحلي استفاده كنند.
«درياچه هامون»
درياچه هامون يكي از پديدههاي طبيعي ارزشمند از نظر ملي و بين المللي و در خور توجه ويژه است. ارزش اقتصادي آن از ديرباز شناخته شده است و در طول صدها سال مردم حاشيه نشين تالاب از بركت و نعمات گياهان، پرندگان و آبزيان آن بهره مند شدهاند.
اين منطقه ويژه و منحصر به فرد، پناهنگاه بسياي از گونههاي نادر و در خطر انقراض حيواني و گياهي و حمايت كننده زنجيرههاي غذايي در پهنه دشت كوير است. علاوه بر ارزش اقتصادي، ارزشهاي اكولوژيكي هامون نيز در خور توجه فراوان است. اين درياچه مامن مناسبي براي استقرار آشيانه و توليد مثل انواع مختلف پرندگان و بعضي مهره داران ديگر است. گونههايي از ماهيها براي تخم ريزي، پوشش گياهي فشرده درون آب را ترجيح داده و هنگام توليد مثل در چنين مكانهايي تجمع ميكنند. همچنين پوشش گياهي هامون محل مناسبي براي مخفي شدن و در امان ماندن بعضي از پرندگان، پستانداران و ساير آبزيان از جمله شاهينها، عقابها و باكلانها است.
پوشش زير آب درياچه نيز همراه با نيزارهاي آن در تامين نيازهاي حيات وحش نقش اساسي دارند. درياچه هامون براي بعضي از موجودات زيستگاه دائمي و براي تعدادي ديگر سكونت گاه موقتي و محل گذر و تغذيه محسوب مي شود.
«هامون جازموريان»
در اصطلاح محلي پوشش گياهي را «جاز» و انبوهي و كثرت آن را «موريان» مينامند. به همين سبب، اين ناحيه به جازموريان معروف شده است. اين درياچه فصلي در غرب بلوچستان قرار دارد و نيمي از آن در استان كرمان واقع شده، مساحت حوضه آبريز آن 69 هزار كيلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دريا 300 متر است. محدوده آبگير كامل درياچه در مواقع پرآبي 3300 كيلومترمربع و در مواقع كم آبي بطور متوسط 2500 كيلومتر مربع است.
هامون جازموريان مابين كوههاي مكران و شاهسواران قرار دارد كه از شرق به غرب تقريبا به طول 300 كيلومتر و از شمال به جنوب به عرض 100 كيلومتر گسترده شده است. رودهاي هليل رود و بمپور به اين هامون ميريزند. بر خلاف تمام هامونهاي بسته دروني ايران، خاكهاي هامون جازموريان چندان شور نيست و زمين آن از قلوه سنگها و لايههاي شني و آهكي تشكيل شده است.
«هامون ماشكل»
اين درياچه در نزديكي مرز ايران و پاكستان واقع شده است. رودهايي كه به آن وارد ميشوند، ماشكل يا ماشكيد و شاخههاي سيميش و رختك كه از دامنههاي شرقي كوههاي مرزي جاري ميشود. اين درياچه واجد ارزشهاي زيست محيطي است.
«هامون چاه غيبي (گابي)»
اين هامون درجنوب غربي خاش واقع شده و مركز تجمع سيلابهاي فصلي است. مانند ساير هامونها در بهار داراي آب و در ساير فصول به شكل مرداب درميآيد.
«درياچه سه دريا»
اين درياچه از سه درياچه كوچك در قلل كوه تفتان تشكيل شده است كه عمق دو درياچه قسمت شمالي كم و اغلب داراي آب گوارا است و درياچه ديگري كه نسبتا بزرگتر است، آب دائمي و شور دارد. اين پديده از جاذبههاي طبيعي ويژه ناحيه بلوچستان است.
«جنگلها و بيشهها»
جنگلهاي استان سيستان و بلوچستان مانند جنگلهاي ناحيه شمال غرب ايران به صورت انبوه و متراكم نيست و اغلب به طور پراكنده و باصطلاح لكهاي است در مناطقي از چابهار به طرف كنارك در مسير جاده و در مسير روستاي حوتك و كهيرك به طرف ناحيه زرآباد (غرب بلوچستان) نشانههايي از جنگلهاي كهور و گز ديده ميشود كه به علت كمي بارندگي، فرسايش خاك، جريان سيلابها و قطع بي رويه درختان تا حدي تنك و پراكنده و رو به كاهش است.
هم چنين در ناحيه معروف سرحد كه سلسله كوههاي تفتان و پنج انگشت و مورييچ كشيده شده شرايط طبيعي براي نشو و نمودرختان جنگلي بسيار مساعد است و درختاني به وجود آمده كه اگرچه به انبوهي و شكوه جنگلهاي مازندران نيستند ولي در عوض داراي گونههاي بسيار نادر و كمياب است. از گونههاي مزبور ميتوان از پسته و بادام كوهي نام برد كه به طور فراوان به چشم ميخورند. همچنين درختان كهور، كنارچش، گلير، پيش يا نخل خزنده، گز، تاگز، خرزهره، پير، چگرد. انواع ني، زهر عقرب كه اغلب جنگلهاي تنگ دامنهها و درهها و اراضي ساحلي را فرا گرفتهاند. علاوه بر درختان مزبور، درخت انجير هندي تمبر (از نوع تمبر كجرات) نيز به شكل جنگلهاي كم پشت يافت ميشود.
در درهها و دامنههاي رودسرباز درختاني موسوم به چش و نخل شيطان فراوان است. درخت ديگري در جنگلهاي بلوچستان وجود دارد كه شاخههاي آن مانند درخت ياس و در حدود 5 الي 8 متر ارتفاع دارد. چوب آن از نوع خيلي سخت و همچنين شكننده است و ميوهاي به شكل گيلاس و آلبالو دارد كه اهالي بومي از ميوه آن در رنگرزي استفاده ميكنند. وسعت كل جنگلهاي اين استان حدود يك و نيم ميليون هكتار برآورد شده است.
«دشت لوت»
بزرگ ترين چاله فلات داخلي ايران دشت لوت است و بخشي از آن بين سيستان و بلوچستان قرار دارد. اين دست يكي از خشك ترين و گرم ترين دشت جهان است و كمتر اثري از آب در آن ديده ميشود. در قسمت غرب دشت لوت، بيابان گردي به نام نمكزار كه در فصل بارندگي صعب العبور ميشود، وجود دارد. نيمه شرقي دشت لوت را ريگ روان پوشانيده قسمتي از لوت جنوبي سرزمين هموار و قابل عبور است.
در دشت لوت بر اثر تابش شديد آفتاب و بادهاي شمالي و غربي، تودههاي بزرگ ماسه، هميشه به طرف جنوب و جنوب شرقي در حركتاند و تپههاي ماسهاي زنجيرهاي را تشكيل ميدهند.
«منطقه حفاظت شده باهوكلات»
اين منطقه در منتهي اليه گوشه جنوب شرقي كشور در طول مرز ايران و پاكستان قرار دارد. اين منطقه از كوههاي كم آب و بياباني تشكيل شده كه تا رودخانه سرباز در بلوچستان گسترده شده است. به گزارش ايسنا اين منطقه، مامن «تمساح تالابي» و منحصر به فرد ايراني است كه در آبگيرهاي كم عمق مسير رودخانه زندگي ميكند. اين حيوان در مواقع خشكي تا چند متر زير آبگيرها نقيب زده و در داخل آنها زندگي ميكند.
همچنين شرايط خاص اكوسيستم رودخانهاي اين منطقه امكانات زندگي نوعي ماهي عجيب به نام ماهي گل خور با نام علمي Perio Phthalinuse فراهم آورده كه قادر به زيست در آبهاي كم عمق و بستر گلي رودخانهها است.
به منظور حفظ بخش نمونهاي از گياهان بلوچي و جانداراني كه با اقليم و گياهان مزبور ارتباط زيستي دارند، اقدامات حفاظتي ضروري است.
خط ساحلي درياي عمان كه مرز جنوبي اين منطقه راتشكيل مي دهد، ناحيه قشلاقي پرندگان آبزي است و نيز محل مهمي براي تخمگذاري «لاك پشتهاي سبز دريايي» به شمار ميآيد.
«منطقه حفاظت شده بزمان»
اين منطقه به وسعت 324 هزار و 688 هكتار، منطقه كوهستاني بزمان، تپه ماهورها و دشتهاي اطراف اين كوه را در بر ميگيرد. اين منطقه داراي كوهي نسبتا مرتفع با درههاي آب شيرين و پوشش گياهي نسبتا مناسب است.
جوامع گياهي مشرف بر دامنهها، خرزهره، داز، قيچ، درمنه و انواع گون است. حيوانات وحشي كه در اين منطقه زندگي ميكنند، كبك. كبك چيل، تيهو، دراج، خرگوش، كل، بز، قوچ و ميش هستند.
علاوه بر گونههاي مختلف وحوش فوق الذكر، نوع «خرس سياه آسيايي» كه كوچكتر از خرس قهوهاي است در سيستان و بلوچستان زندگي ميكند. كوههاي سياه بزمان بيرك، تفتان، سراوان، اطراف خاش، كارواندر، اسفندك و تپه ماهورهاي اطراف «رود ماشكل» از جمله زيستگاههاي اصلي اين گونه خرس به شمار ميآيد. پوشش گياهي اين منطقه زيستگاه مناسبي را براي گونه در معرض انقراض و با ارزش خرس سياه در اين ارتفاعات فراهم كرده است.
پرنده زيبايي به نام «مينا» با رنگهاي سبز، آبي و سبزقبا نيز در بلوچستان به وفور يافت ميشود. اين پرنده به اندازه سار معمولي است و به سهولت اهلي ميشود.
«فضاهاي روستايي»
بعضي از روستاهاي استان به دليل موقعيت جغرافيايي، اقليمي و پيشينه تاريخي جلوههاي ارزشمندي دارند و ميتوانند با بهره برداري در زمينه جهانگردي روستايي، توسعه يابند.
«چانف»
اين روستا مركز دهستان چانف و از توابع شهرستان ايرانشهر در 50 كيلومتري شرق جاده نيك شهر - ايرانشهر قرار گرفته است. اين روستا در يك ناحيه دشتي واقع شده و داراي آب و هواي گرم و خشك است.
دشت گسترده پوشش گياهي متنوع از انواع درختان گز، كهور، بنه و گلپوره و همچنين حيات وحش ناحيه گرمسيري از عناصر جالب توجه اين روستا است. دو مسجد و يك امام زاده به نام پيرمبارك نيز از جاذبههاي مذهبي و زيارتي چانف محسوب مي شود.
«تيس»
روستاي تيس از توابع بخش دشتياري شهرستان چابهار است كه در منطقه كوهپايهاي در پنج كيلومتري شمال غرب چابهار واقع شده، رودخانه «لاوري» از ميان روستا ميگذرد و «خليج چابهار» در غرب آن قرار گرفته است. ارتفاعات متعددي نظير كوههاي شهباز، پيلبند و لاوري، روستاي تيس را احاطه كرده است.
اين روستا آب و هوايي از نوع گرم و خشك دارد. روستاي تيس از مراكز عمده سوزن دوزي است كه به طرز زيبا و تحسين برانگيزي توسط زنان روستا توليد ميگردد.
اين روستا قلعهاي به نام «قلعه پرتقاليها»دارد كه به لحاظ قدمت و نوع معماري جالب توجه است.
«بمپور»
اين ناحيه در 22 كيلومتري غرب ايرانشهر و در مسير جاده ايرانشهر-چابهار قرار گرفته است. رودخانه پر اهميت بمپور كه از كوههاي شمال شرقي ايرانشهر سرچشمه ميگيرد از جنوب بمپور به طرف غرب جريان مييابد و در انتها به هامون جازموريان ميريزد. بمپور ناحيه جلگهاي و كوهستاني است كه 510 متر از سطح دريا ارتفاع دارد و ارتفاعاتي در حدود يك هزار و 700 متر اكثر زمينهاي جنوبي آن را پوشانده است. به گزارش ايسنا آب و هواي بمپور به طور كلي گرم و نسبتا مرطوب است و از مراكز عمده صادرات خرما، تره بار و مركبات محسوب ميشود. بمپور از چندين آبادي به هم پيوسته تشكيل شده كه از آن جمله مي توان به دو آبادي باغ و الله آباد كه در طرفين خيابان اصلي بمپور واقعنه اشاره كرد.
از قدمت اين آبادي اطلاع دقيقي در دست نيست و شهرت اين محل به خاطر وجود قلعه بمپور است كه به عهد سامانيان تعلق دارد
به نقل از خبرگزاري ايسنا
سنگ نگاره هاي بلوچستان
استان پهناور سيستان وبلوچستان از دير زمان بخاطر دارا بودن شرايط اقليمي متنوع محل مناسبي براي زندگي و استقرارهاي اوليه بشر خصوصا در عصر پيش از تاريخ بوده است با توجه به مطالعات محدود صورت گرفته در بلوچستان سابقه سكونت بشري در آن حداقل به حدود يكصد هزار سال قبل وعصـر پارينه سنگي يا سنگ قديم باز مي گردد
از عمر كره زمين حدود 5/4 ميليارد سال مي گذرد ومي توان گفت اولين انسان نماها حدود 5/2 ميليون سال پيش بر روي زمين ظاهر شده واز اين زمان تا حدود پنج هزار و پانصد سال پيش عصر پيش از تاريخ بشر ادامه داشته واز دوران آغاز تاريخي بشر تا كنون بيش از 6 هزار سال نمي گذرد از سوي ديگر در عصر پيش از تاريخ بخاطر عدم اختراع وكتابت عدم ثبت وضبط وقايع منابع اطلاعاتي باستان شناسان ومحققان بسيار اندك است وبه مطالعه آثار وشواهد سكونتي غير مكتوب بشري محدود مي شود اينگونه آثار مطالعاتي را ميتوان در تپه ها ،غارها ، پناهگاههاي سنگي ، محوطه هاي باستاني در كنار رودخانه ها يا منابع آبي وبطور كلي در محلهاي استقرار يا زندگي بشر اوليه جستجو نمود اين آثار ومدارك مطالعاتي طيف وسيعي از آثار همانند بقاياي معماري، انساني ، جانوري ونباتي ( حتي گرده هاي گياهي) وساير ابزار وادوات و اشياء سنگي ، سفالي ، استخواني و... دست ساخته بشري را در بر مي گيرد
در مطالعه زندگي بشر در دوران پيش از تاريخ در مناطق كوهستاني نقاشي يا حكاكي بر روي سطح صخره ها وسنگ ها از اهميت خاصي برخوردار است
دو گونه عمده نقوش بر روي سطوح صاف وهموار سنگها يا سينه صخره ها در اين دوره مشاهده مي شود كه يكي از نقاشي هاي صخره اي است كه عموما با رنگهاي متنوع با منشاهاي گياهي يا حيواني ويا معدني ( اكسيدهاي فلزي ،آهن ، مس يا منيزيم و...) ترسيم شده اند. و عموما شامل نقوش حيوانات گوناگون آن عصرند كه بصورت كاملا واقع گرايانه اي ( ناتورالسيم) كشيده شده اند اين گونه نقوش را غالبا در درون غارها وپناهگاههاي سنتي وشكاف كوهها مي توان يافت ومعمولا داراي قدمت نسبتا بيشتري مي باشند
نقوش دسته دوم كه نقوش كنـــــده شده بر روي صخره ها مي باشند كه خود نيز بردو گونه اند0 يكي نقوش برجسته يا نقوش مثبت وديگري نقوش كنده يا نقوش منفي نقوشي كه اطراف نقش كنده شده ونقش به صورت برجسته تر از زمينه ديده مي شود نقوش برجسته محسوب شده وعموما متعلق به دوران تاريخي وبعد از آن هستند0 ونقوشي كه خطوط اصلي نقش بصورت كنده است نقوش منفي يا نقوش كنده محسوب مي شوند كه عمدتا اين نقوش متعلق به دوران پيش از تاريخ مي باشند كه دراينجا از اين نقوش به نام نگار كند ،يا تحت نام عام سنگ نگاره ياد مي كنيم
سنگ نگاره ها از اهميت خاصي در مطالعات جوامع بشري در عصر پيش از تاريخ برخوردارند چرا كه در عصري كه خط كتابتي وجود نداشت براي انتقال مفاهيم ذهني خود به ديگران از اينگونه شيوه ارتباطي استفاده نموده اند0 كه كاربرد اين شيوه تا عصر حاضر نيز ادامه دارد
بر خلاف سيستان كه بصورت دشتي هموار است، بلوچستان داراي ناهمواريهاي وكوهستانهاي فراوان وآب وهوايي متنوع مي باشد وجود رودخانه هاي كوچك وبزرگ در ميان دره هاي كوهها آبشخوري مناسب براي حيوانات وبه همين نسبت شكارگاهي مناسب براي شكارچيان در زمانهاي قديم بوده است سطوح نسبتا صاف وهموار صخره كوهها محل مناسبي براي ترسيم وثبت وقايع روزمره عصر پيش از تاريخ بوده است
انسان شكارگر درتــداوم سنت نگارگري ونقاشي دهها هزار ساله غارها اقدام به ترسيم طبيعت وحش پيرامون خود نموده است
تداوم اين تفكر وسنت شكار را در حال حاضر نيز مي توان در جوامع ابتدايي نقاط دور افتاده دنيا مشاهده نمود در شهرستان هاي مختلف بلوچستان نگار كند يا سنگ نگاره ودر مواردي نقاشيهاي (بارنگ) فراواني را مي توان بر روي سينه سنگها مشاهده نمود كه در ادوار مختلف به تناوب ايجـــاد شده اند از جمله اين شهرستانها مي توان به شهرستا نهاي ، سراوان خاش ، نيكشهر وقصرقند وايرانشهر اشاره نمود كه در اين ميان تا حدي سنگ نگاره هاي شهرستان هاي سراوان ونيكشهر مورد شناسايي مطالعه قرار گرفته است
سنگ نگاره هاي شهرستان سراوان:
رشته كوههاي سياهان در شمال اين شهرستان در خود تعداد متنابهي از اينگونه محل هاي داراي حكاكي هاي صخره اي يا نگار كند را در خود جاي داده است
اين رشته كوه از يك سو ، از ناحيه سرحد بلوچستان وحوالي ” تفتان ” شهرستان خاش بنام كوههاي ” مورپيش” و” گزور” شروع شده ودر ادامه مسير بطرف شرق از شمال شهر سراوان گذشته ودر ناحيه مرزي ” كوهك” از مرز شرقي كشورايران خارج در محلي بنام ” سبز كوه” در حوالي شهر ” پنج گور” وارد كشور پاكستان شده واين رشته كوهها پس از عبور از شهر ” كويته” با مرتفع ترين قلعه آن بنام ” بز كوه ” بنام ” كوههاي سليمان” شناخته مي شود در ميان اين رشته كوه در شمال شهر سراوان دره هاي متعددي وجود دارد كه در اكثر قريب به اتفاق آنها اين گونه نقوش ديده مي شود
از مهمترين مناطق شهرستان سراوان كه در آن از اينگونه سنگ نـگاره ها شناسايي شده، مي توان به كوه مهرگان ” دره كنديك” دره شير وپلنگان دره دار ساوات ، دره درو نزك، دره هلي ، كوه تونان سب وسوران ونقاشي هاي صخره اي پير گوران روستاي ناهوك سنگ نگاره هاي سر دشت ناهوك ودره نگاران وگشت وغيره اشاره نمود
نقوش اين سنگ نگاره متعلق به ادوار مختلف زندگي بشر از حدود ده هزار سال قبل تادوران معاصر مي باشد كه ايجاد برخي نقوش جديد باعث محو نقوش قديم تر شده است.
سنگ نگاره هاي كوه مهر گان:
اين كوه كم ارتفاع با ارتفاعي حدود 40 متر در فاصله 400 متري حومه شرقي شهرسراوان قرار گرفته است. برفراز اين كوه برروي صخره هاي نسبتا صاف و هموار آن نقوش كند فراواني ديده مي شود كه از جمله مهمترين موضوعات نقوش آن مي توان به نقوش شكار حيوانات علفخواري همانند غزال وجيبر وبز كوهي توسط انسانهايي سوار براسب ونقوش سمبلك ونمادين اثر پا ودست وهمچنين نقوش شطر نجي ( زمينهاي زراعي ومالكيت) ونقوش انساني يا حيواني همچون نقش دو انسان در حال گفتگو با يكديگر ويا نقش يك بز ويك غزال يا جيبر وغيره اشاره نمود
سنگ نگاره هاي كوه تونان:
اين نگار كندها در فاصله حدود 21 كليو متري جنوب شرقي روستاي سب از بخش سب وسوران شهرستان سراوان ودر دامنه كوهي بنام تونان پراكنده است
در اين محل بر خلاف ساير سنگ نگاره هاي شناسايي شده اكثر قريب به اتفاق آنها متعلق به دوره اسلامي ( حدود سده هشتم هجري) مي باشد در دل اين كوه غاري كم عمق ( پناهگاه) بنام سوراخ يا غار رنگي ودر پاي كوه تلي انباشته از لاشه سنگ بنام قبر زنگي شهرت دارد برروي سطوح صخره هاي پراكنده آن كتيبه هايي عربي به خط كوفي تزئيني مشاهده مي شود برروي سطح يكي از سنگهاي نام مبارك پيامبر گرامي اسلام حضرت محمد(ص) را كه دايره وار تكرار شده ميتوان خواند
اكثر قريب به اتفاق سنگ نگاره هاي شناسايي شده شهرستان ســراوان در ميان دره هاي رشته كوه سياهان ودر فاصله حدود 70 كيلو متري شمال وشمال شرقي آن واقع شده اند ودر بردارنده نقوش حكاكي شده برسينه سنگهـــا از ادوار مختلف اند كه غالبا نشان دهنده صحنه هايي از شكار وحيوانات مختلف واشكال انساني وگاهي سمبليك ونمادين اند
كه از اين گونه مكان مي توان به سنگ نگاره هاي دره مكي ، كسيشيگان ، درو نزگ ، دارساوات ، جاي پاي پيامبر، شير وپلنگان، كنديك ، پير گوران ، گشت . سوراب ، سردشت ناهوك ، ونگاران و...نام برده كه همگي در ميان دره هاي اين سلسله جبال واقع شده اند كه از اين ميان سنگ نگاره هاي دره نگاران ونقاشي هاي صخره اي پير گوران ناهوك از اهميت بيشتري برخودار است
نقاشي هاي صخر ه اي پير گوران ناهوك:
مجموعه اي جالب توجه از نقوش نمادين وسمبليك متنوع ( حدود 17 نقش مجزا) بر روي صخره اي به ابعاد تقريبي 3×2 متر در جبهه جنوبي روستاي ناهوك ( 35 كيلومتري سراوان) با استفاده از مواد وكاني هاي رنگي طبيعي نقش بسته است
اين نقوش كه همگي موتيف يا عناصر نقش گياهي ونباتي سمبليك بنظر مي رسند با استفاده از اكسيدهاي فلزي همچون اكسيد آهن يا منيزيم يا طيفي از رنگ قهوه اي تيره تا سياه نقــــاشي شده اند
بنظر مي رسد اين نقوش مي بايست نزديك به 9 تا 10 هزار سال قدمت داشته باشند
سنگ نگاره هاي دره نگاران:
در حدود 36 كيلومتري شمال غربي روستاي ناهوك وحدود 70 كيلومتري شهر سراوان در انتهاي دشت وسيع آبرفتــــي سر دشت ناهوك در ميان دره اي پر آب وبا صفا مجموعه اي كم نظير وشايد بي نظير از نقش ونگاركنده برروي سينه سنگها وصخره بچشم مي خورد كه شايد از نظر تعداد وتراكم نقوش در يك محدود كوچك ( كه به بيش از هزاران نقش مي رسد) بتوان آنرا ” بزرگترين مجموعه معرفي وشناخته شده سنگ نگاره درايران” معرفي نمودواين دره را بايد در واقع نگار خانه اي زيبا وجالب توجه از نگار گران هزاران سال گذشته دانست
نقوش دره نگاران را ميتوان درسه دوره قديم وميانه وجديد مورد مطالعه قرارداد كهن ترين نقوش آن متعلق به هزاره هاي چهارم تا هشتم قبل از ميلاد ولي عمده نقوش آن متعلق به دوره ميانه آن يعني هزار تا هزار پانصد سال قبل از ميلاد ميباشد
از مهمترين نقوش آنميتوان به نقوش انساني به دو صورت با لباس يا بدون لباس ( ملبس يا برهنه) ونقوش حيواناتي همانند اسب، خروحشي، قوچ، كل و بز، جبير، مار، گاو كوهاندار، شتر دو كوهانه ، سگ ، گرگ ، روباه، گاو ميش ،يوز پلنگ وپلنگ و غيره نام برد.
حاجي محمد عظيم باركزايي
+ نوشته شده در جمعه دهم فروردین 1386ساعت 20:41 توسط بلوچ خان مينگل
|
